У творным склоне могуць ужывацца канчаткі

Правапіс канчаткаў назоўнікаў першага скланення ў адзіночным ліку Да першагаскланення адносяцца назоўнікіжаночага роду з канчаткам –а, -я: кропля, Радзіма, парта, доля. Склонавыя канчаткі гэтых назоўнікаў залежаць ад характару асновы і націску.

Аснова можа заканчвацца на  

цвёрды зацвярдзелы  г,к, х мяккі
вада, школа, хата мяжа, шаша, кара нага, рука, страха ралля, пожня, зямля

У давальным і месным склонах назоўнікі маюць аднолькавыя канчаткі

· пры аснове на цвёрды:вадзе, школе, хаце, у вадзе, у школе, у хаце. · пры асновке на г,х,якія чаргуюцца з  з,с:назе, страсе, наназе, на страсе
· пры зацвярдзелайаснове: мяжы, шашы, кары, на мяжы, на шашы, на кары. · Пры аснове на к, што чаргуецца з ці нацмск падае толькі на аснову: рэчцы, лыжцы, на рэчцы, у лыжцы.
толькі пры мяккайаснове: раллі, пожні, зямлі, на раллі, на пожні, на зямлі.
    толькі пры аснове на к, якое чаргуецца з ц,і націск падае на канчатак: мука – муцэ, у муцэ; шчака – шчацэ, на     шчацэ; дачка – дачцэ, аб дачцэ.                     

У творным склоне могуць ужывацца канчаткі

-ой (-ою), -ёй (-ёю) пад націскам: зямлёй (ёю), страхой (ою), дачкой (ою).
-ай (-аю), -яй (-яю) не пад націскам: рэчкай (аю), песняй (яю), пожняй (яю).

Правапіс канчаткаў назоўнікаў другога скланення ў родным склоне адзіночнага ліку

Да другога скланення адносяцца:
1. Назоўнікі мужчынскага роду з нулявым канчаткам у назоўным склоне адзіночнага ліку: край, воцат, цукар, агонь, Алесь, Іван.
2. Назоўнікі тыпу: Пятро, Дняпро.
3.Назоўнікі на –а з ацэначнымі суфіксамі–іск-а(-ыск-а), -ішч-а:агніска, вятрыска, гарадзішча.
4. Назоўнікі ніякага род, якія ў назоўным склоне адзіночнага ліку заканчваюцца на –о(-ё), -а, -е: вядро, рыззё, мора, поле.
5. Пяць назоўнікаў на –мя:семя, вымя, полымя, бярэмя, імя.

Правапіс канчаткаў назоўнікаў у родным склоне

З канчаткам –а(-я) ўжываюцца:
· назоўнікі з суфіксам –ок:беражок –беражка, лясок – ляска, садок –садка, вяршок – вяршка, лужок – лужка.
· назоўнікі, якія абазначаюць:
 1. Асоб і істот: чалавека, ката, вераб’я, асла, брыгадзіра. 
2. Канкрэтныя прадметы рэчаіснасці, якія паддаюцца лічэнню, або іх часткі: памідора, аўтобуса, стала, пня, каўняра.
3. Органы і часткі цела чалавека, жывёлы: носа, ілба, рога, хваста, рота, языка. Выключэнне:твару.
4. Пэўныя прамежкі часу, меры даўжыні, плошчы, вагі, аб’ёму, грашовыя адзінкі: года, сеанса, панядзелка, чэрвеня, кіламетра, рубля, долара, літра, тыдня.Выключэнне:веку, ранку, абеду; згоду ў гол, без году тыдзень.
5. Навуковыя ці тэхнічныя тэрміны або канкрэтныя паняцці: дзейніка, дзеяслова, прыназоўніка, сюжэта, твора, сінуса, ромба.
6. Грамадскія арганізацыі, прадпрыемствы, установы, вайсковыя падраздзяленні: ліцэя, універсітэта, прафсаюза, завода, узвода, штаба.
7. Назвы танцаў, народных і спартыўных гульняў, картачных гульняў: крыжачка, футбола, тэніса, покера, брыджа.
8. Геаграфічныя і астранамічныя паняцці, населеныя пункты і мясцовасці: горада, Мінска, хутара, узгорка, мыса, Везувія.
З канчаткам –у(-ю) ўжываюцца:
1.Назоўнікі, якія абазначаюць:
· абстрактна-разумовыя паняцці, адцягненыя якасці, прыметы,а таксама апрадмечаныя дзеянні, працэсы, стан, розныя адчуванні, пачуцці: вопыту, болю, характару, ад’езду, кашлю, болю, падвозу, голаду, жалю, смутку, колеру, поспеху, ідэалу;
· напрамкі ў прасторы, месца, форіу, памер, а таксама неакрэсленыя прамежкі часу: шляху, краю, схілу, мінімуму, моманту, але: ПОЎДНЯ;
·  грамадскія фармацыі, сацыяльна-палітычныя і навуковыя плыні, навуковыя тэорыі: класіцызму, сацыялізму, атэізму;
· з’явы прыроды, стыхійныя падзеі, бедствы: марозу, прыліву, ветру, пажару, галалёду;
· розныя захворванні: апендыцыту, тыфу, радыкуліту, грыпу;
· розныя падзеі ў грамадскім жыцці: фестывалю, кірмашу.
2. Рэчыўныя назоўнікі, якія абазначаюць:
· розныя рэчывы, масу, матэрыялы хімічныя элементы і злучэнні, лякарствы, некаторыя віды ежы: бензіну, клею, халадніку, пеніцыліны, квасу, натрыю, цукру, але: АЎСА, ХЛЕБА.
3. Зборныя назоўнікі: лесу, інвентару, тыражу, фальклору, люду.

ПАМЯТАЙ!

Некаторыя назоўнікі могуць ужывацца з паралельнымі канчаткамі –а(-я), -у(-ю).Гэта залежыць ад значэння назоўніка, якое ён набывае ў канкрэтным кантэксце: Ля дома (будынка) старшыні стаяла машына. Алесь атрымаў пісьмо з дому (сям’і, родных). Сустрэцца каля ясеня (канкрэтны прадмет) і стул з ясеню (матэрыял); алмаза (каштоўны камень) - алмазу (мінерал), бастона (танец) – бастону (тканіна), вывада (провад або прыстасаванне для сувязі са знешнім асяроддзем) – вуваду (суджэнне), закона (дакумент) – закону (правіла), пейзажа (жанр жывапісу) – пейзажу (краявід), інструмента (прадет) – інструменту(сукупнасцьпрадметаў).

 

Правапіс канчаткаў назоўнікаў другога скланення ў месым склоне адзіночнага ліку

· усе асабовыя (у тым ліку і ўласныя назвы) і неасабовыя назоўнікі пры аснове на цвёрды: на мосце, ілбе, у доме, у запісе, пры сыне, гарманісце, браце, Якубе Коласе, Максіме;   · усе неасабовыя назоўнікі пры аснове на г,х,якія чаргуюцца з  з,с:у кажусе, на возе, лузе.
· усе неасабовыя назоўнікі пры зацвярдзелай аснове: на карандашы, сонцы, аб дажджы.
· усе неасабовыя назоўнікі пры аснове толькі пры мяккайаснове: у жыцці, полі, пакоі, на алені, агні.
 -у · асабовыя назоўнікі з асновай на зацвярдзелы і на г,к,х: пры камандзіру, настаўнмку, геолагу, пастуху; · усе неасабовыя назоўнікі з асновай на к: у сшытку, пяску, на азярку; · агульныя і ўласныя назоўнікі з асновай на г,х, калі яны не змяняюцца на з,с: жаху, подыху, подзвігу (абстрактныя паняцці); тварагу, мозгу, пуху (рэчыўныя паняцці); Алегу, Цімоху, Бугу (уласныя назвы);мітынгу, дыялогу, штрыху (назоўнікі іншамоўнага паходжання); · назоўнікі ва ўстойлівых спалучэннях: на хаду, на ляту, на віду, з разбегу, жыць у ладу. · назоўнік пост: стаяць на пасту
· асабовыя назоўнікі з асновай на мяккі зычны: пры герою, Міхасю, Мікалаю.
· некаторыя назоўнікі ніякага роду з націскам на канчатку: малако – у малацэ; · назоўнік двор: сустрэліся на двары (участак каля дома) – спявалі на дварэ (на вуліцы).

 

Правапіс канчаткаў назоўнікаў першага скланення ў адзіночным ліку

Да першагаскланення адносяцца назоўнікіжаночага роду з канчаткам –а, -я: кропля, Радзіма, парта, доля. Склонавыя канчаткі гэтых назоўнікаў залежаць ад характару асновы і націску.

Аснова можа заканчвацца на  

цвёрды зацвярдзелы  г,к, х мяккі
вада, школа, хата мяжа, шаша, кара нага, рука, страха ралля, пожня, зямля

У давальным і месным склонах назоўнікі маюць аднолькавыя канчаткі

· пры аснове на цвёрды:вадзе, школе, хаце, у вадзе,  у школе, у хаце. · пры асновке на г,х,якія чаргуюцца з  з, с:назе, страсе, наназе, на страсе
· пры зацвярдзелайаснове: мяжы, шашы, кары, на мяжы, на шашы, на кары. · Пры аснове на к, што чаргуецца з ці націск падае толькі на аснову: рэчцы, лыжцы, на рэчцы, у лыжцы.
толькі пры мяккайаснове: раллі, пожні, зямлі, на раллі, на пожні, на зямлі.
    толькі пры аснове на к, якое чаргуецца з ц,і націск падае на канчатак: мука – муцэ, у муцэ; шчака – шчацэ, на     шчацэ; дачка – дачцэ, аб дачцэ.                     

У творным склоне могуць ужывацца канчаткі

-ой (-ою), -ёй (-ёю) пад націскам: зямлёй (ёю), страхой (ою), дачкой (ою).
-ай (-аю), -яй (-яю) не пад націскам: рэчкай (аю), песняй (яю), пожняй (яю).

Правапіс канчаткаў назоўнікаў другога скланення ў родным склоне адзіночнага ліку

Да другога скланення адносяцца:
1. Назоўнікі мужчынскага роду з нулявым канчаткам у назоўным склоне адзіночнага ліку: край, воцат, цукар, агонь, Алесь, Іван.
2. Назоўнікі тыпу: Пятро, Дняпро.
3.Назоўнікі на –а з ацэначнымі суфіксамі–іск-а(-ыск-а), -ішч-а:агніска, вятрыска, гарадзішча.
4. Назоўнікі ніякага род, якія ў назоўным склоне адзіночнага ліку заканчваюцца на –о(-ё), -а, -е: вядро, рыззё, мора, поле.
5. Пяць назоўнікаў на –мя:семя, вымя, полымя, бярэмя, імя.

Правапіс канчаткаў назоўнікаў у родным склоне

З канчаткам –а(-я) ўжываюцца:
· назоўнікі з суфіксам –ок:беражок –беражка, лясок – ляска, садок –садка, вяршок – вяршка, лужок – лужка.
· назоўнікі, якія абазначаюць:
1. Асоб і істот: чалавека, ката, вераб’я, асла, брыгадзіра. 
2. Канкрэтныя прадметы рэчаіснасці, якія паддаюцца лічэнню, або іх часткі: памідора, аўтобуса, стала, пня, каўняра.
3. Органы і часткі цела чалавека, жывёлы: носа, ілба, рога, хваста, рота, языка. Выключэнне:твару.
4. Пэўныя прамежкі часу, меры даўжыні, плошчы, вагі, аб’ёму, грашовыя адзінкі: года, сеанса, панядзелка, чэрвеня, кіламетра,                                                                                       рубля, долара, літра, тыдня.Выключэнне:веку, ранку, абеду; з году ў год, без году тыдзень.
5. Навуковыя ці тэхнічныя тэрміны або канкрэтныя паняцці: дзейніка, дзеяслова, прыназоўніка, сюжэта, твора, сінуса, ромба.
6. Грамадскія арганізацыі, прадпрыемствы, установы, вайсковыя падраздзяленні: ліцэя, універсітэта, прафсаюза, завода, узвода, штаба.
7. Назвы танцаў, народных і спартыўных гульняў, картачных гульняў: крыжачка, футбола, тэніса, покера, брыджа.
8. Геаграфічныя і астранамічныя паняцці, населеныя пункты і мясцовасці: горада, Мінска, хутара, узгорка, мыса, Везувія.
З канчаткам –у(-ю) ўжываюцца:
1.Назоўнікі, якія абазначаюць:
· абстрактна-разумовыя паняцці, адцягненыя якасці, прыметы,а таксама апрадмечаныя дзеянні, працэсы, стан, розныя адчуванні, пачуцці: вопыту, болю, характару, ад’езду, кашлю, болю, падвозу, голаду, жалю, смутку, колеру, поспеху, ідэалу;
· напрамкі ў прасторы, месца, форіу, памер, а таксама неакрэсленыя прамежкі часу: шляху, краю, схілу, мінімуму, моманту, але: ПОЎДНЯ;
·  грамадскія фармацыі, сацыяльна-палітычныя і навуковыя плыні, навуковыя тэорыі: класіцызму, сацыялізму, атэізму;
· з’явы прыроды, стыхійныя падзеі, бедствы: марозу, прыліву, ветру, пажару, галалёду;
· розныя захворванні: апендыцыту, тыфу, радыкуліту, грыпу;
· розныя падзеі ў грамадскім жыцці: фестывалю, кірмашу.
2. Рэчыўныя назоўнікі, якія абазначаюць:
· розныя рэчывы, масу, матэрыялы хімічныя элементы і злучэнні, лякарствы, некаторыя віды ежы: бензіну, клею, халадніку, пеніцыліны, квасу, натрыю, цукру, але: АЎСА, ХЛЕБА.
3. Зборныя назоўнікі: лесу, інвентару, тыражу, фальклору, люду.

ПАМЯТАЙ!

Некаторыя назоўнікі могуць ужывацца з паралельнымі канчаткамі –а(-я), -у(-ю).Гэта залежыць ад значэння назоўніка, якое ён набывае ў канкрэтным кантэксце: Ля дома (будынка) старшыні стаяла машына. Алесь атрымаў пісьмо з дому (сям’і, родных). Сустрэцца каля ясеня (канкрэтны прадмет) і стул з ясеню (матэрыял); алмаза (каштоўны камень) - алмазу (мінерал), бастона (танец) – бастону (тканіна), вывада (провад або прыстасаванне для сувязі са знешнім асяроддзем) – вуваду (суджэнне), закона (дакумент) – закону (правіла), пейзажа (жанр жывапісу) – пейзажу (краявід), інструмента (прадет) – інструменту(сукупнасцьпрадметаў).

 

Правапіс канчаткаў назоўнікаў другога скланення ў месным склоне адзіночнага ліку

· усе асабовыя (у тым ліку і ўласныя назвы) і неасабовыя назоўнікі пры аснове на цвёрды: на мосце, ілбе, у доме, у запісе, пры сыне, гарманісце, браце, Якубе Коласе, Максіме;   · усе неасабовыя назоўнікі пры аснове на г,х,якія чаргуюцца з  з, с:у кажусе, на возе, лузе.
· усе неасабовыя назоўнікі пры зацвярдзелай аснове: на карандашы, сонцы, аб дажджы.
· усе неасабовыя назоўнікі пры аснове толькі пры мяккайаснове: у жыцці, полі, пакоі, на алені, агні.
 -у · асабовыя назоўнікі з асновай на зацвярдзелы і на г, к, х: пры камандзіру, настаўнмку, геолагу, пастуху; · усе неасабовыя назоўнікі з асновай на к: у сшытку, пяску, на азярку; · агульныя і ўласныя назоўнікі з асновай на г, х, калі яны не змяняюцца на з, с: жаху, подыху, подзвігу (абстрактныя паняцці); тварагу, мозгу, пуху (рэчыўныя паняцці); Алегу, Цімоху, Бугу (уласныя назвы);мітынгу, дыялогу, штрыху (назоўнікі іншамоўнага паходжання); · назоўнікі ва ўстойлівых спалучэннях: на хаду, на ляту, на віду, з разбегу, жыць у ладу. · назоўнік пост: стаяць на пасту
· асабовыя назоўнікі з асновай на мяккі зычны: пры герою, Міхасю, Мікалаю.
· некаторыя назоўнікі ніякага роду з націскам на канчатку: малако – у малацэ; · назоўнік двор: сустрэліся на двары (участак каля дома) – спявалі на дварэ (на вуліцы).

 

 


Дата добавления: 2018-02-18; просмотров: 1024; ЗАКАЗАТЬ РАБОТУ